5 ciekawostek o pszczołach - Koneser Miodu

Pszczoły to jedne z najbardziej pożytecznych organizmów na Ziemi. Zapylając rośliny, zapewniają pożywienie dla ludzi i zwierząt, a także bioróżnorodność i możliwość utrzymania się gatunków roślin owadopylnych. Pszczoły obecne są w ekosystemie od milionów lat – niedawno naukowcy odkryli w Mjanmie (wcześniej Birma) najstarszy, liczący niemal 100 mln lat okaz zatopiony w bursztynie. Dziś owady te występują na całym świecie. Dzięki temu możemy się cieszyć smakiem pysznego miodu, np. eukaliptusowego z odległej Australii (jak Jarrah, York Gum czy Wandoo) czy miodu manuka z Nowej Zelandii. Miód, czyli najbardziej znany z produktów pszczelich, jest przedmiotem licznych badań. Wiemy np., że miód kasztanowy wykazuje wysoką aktywność przeciwdrobnoustrojową przeciwko bakterii E. coli(1), miód wrzosowy zalicza się do miodów o dużych właściwościach antyoksydacyjnych(2), podobnie jak lawendowy, z kolei gryczany pomaga w gojeniu się ran(3), a miody wielokwiatowe (jakimi są np. irlandzki Mileeven czy meksykański Hilltop) miały na ogół większe działanie hamujące drożdży(4). Jednak nie tylko miód dostarcza nam interesującej wiedzy, także same pszczoły kryją w sobie wiele ciekawostek.

Język pszczół

Przez długi czas myślano, że pszczoły siedzące w ulu bezczynnie nie są zawiadamiane o tym, co dzieje się na zewnątrz. Tymczasem okazało się, że pszczoły mają specjalny system informacji. Jest to tzw. mowa, czyli inaczej taniec pszczół – to niezwykły język, którym komunikują się te owady. Tańce werbunkowe zbieraczek poznano jako pierwsze. Pszczoły zbieraczki informują nimi pszczoły z ula zarówno o samej obecności pożytku, jak i jego położeniu względem ula. W tańcu werbunkowym rozróżnia się: taniec okrągły – kiedy pożytek jest blisko ula, taniec wywijany – gdy odległość pożytku wynosi powyżej 100 m oraz taniec sierpowaty – kiedy odległość ta jest pośrednia. Jeśli pszczoła zbieraczka porusza się wolno, to znaczy, że odległość jest większa. Przy pomocy tańców werbunkowych pszczoły sygnalizują też miejsce na osiedlenie się roju. Istnieje też specjalny taniec alarmowy, którym pszczoły zbieraczki ostrzegają o zanieczyszczeniu szkodliwymi substancjami przyniesionego przez nie pożytku. Sygnałem są ruchy po torze spiralnym lub zygzakowatym i potrząsanie odwłokiem. Z kolei taniec czyszczący, czyli przestępowanie z nogi na nogę i wstrząsanie ciałem, to zachęta innych pszczół do wyczyszczenia ciała zbieraczki, a taniec radości – grzbietowo-brzuszna wibracja odwłoka, to ruchy, które wykonują pszczoły robotnice, gdy przygotowują młodą matkę na godowy lot.

Widzenie w ultrafiolecie

Oczy pszczół to skomplikowany mechanizm składający się kilku tysięcy tzw. ommatidiów, zwanych oczkami lub fasetkami. Robotnice mają ok. 4.000-6.000 ommatidiów, a trutnie 7.000-8.600. Odbierają one bodźce świetlne w postaci mozaiki, a obraz, który widzi pszczoła, powstaje z połączenia pojedynczych punktów. Pszczoła jest w stanie rozpoznać kwiaty i ocenić ich przydatność, dopiero gdy zbliży się do nich na ok. 5 cm. Skoro jednak leci z dużą prędkością, musi mieć system, który pozwoli jej na szybsze zorientowanie się czy przelatuje nad kwiatostanem. Pszczoły w pierwszej kolejności kierują się ku kwiatom niebieskim i żółtym. Nie rozróżniają one natomiast koloru czerwonego, który dla nich jest po prostu czarny. Pszczołom pomaga także zdolność do widzenia promieni ultrafioletowych. Kwiaty odbijając te promienie, tworzą na powierzchni wzory, które pszczoła jest w stanie zobaczyć.

Pokonywany dystans

Biorąc pod uwagę ich niewielki rozmiar, pszczoły mogą pokonywać całkiem spore odległości. Przeciętny zasięg lotu pszczół wynosi 3 km, a maksymalny nawet i 10 km lub więcej. Aby wypełnić wole pożytkiem, pszczoła musi odwiedzić ok. 1000 kwiatów, a żeby powstał zaledwie 1 kg miodu, pszczoła musi napełnić wole aż 60 tys. razy. Oznacza to pokonanie trasy 40 tys. km, jeśli przyjmiemy, że średnia długość jej lotu wynosi 800 m.

Chemiczne relacje – pszczele feromony

Feromony są to skomplikowane mieszaniny wielu różnych substancji chemicznych, często z jednym dominującym składnikiem. U zwierząt są one wydzielane przez niektóre gruczoły, a ich celem jest modyfikowanie zachowania innych osobników tego samego gatunku. Również u pszczół feromony, służą komunikacji, a cała organizacja pracy roju opiera się na przekazywaniu sygnałów feromonowych pomiędzy robotnicami. Duże znaczenie mają też feromony wydzielane przez królową matkę. Na przykład wabi ona trutnie zapachem, który posiadają wydzielane przez nią feromony, a które samce mogą wyczuć nawet z odległości około 100 m. Trutnie są wrażliwe na ich działanie tylko podczas lotów godowych, w miejscach, w których się gromadzą. Do zaznaczania takich miejsc trutnie także produkują swoje feromony. Z kolei feromony wydzielane przez czerwie zapobiegają składaniu jaj przez robotnice. Królowa matka wytwarza też feromony, które mają zachęcić pszczoły robotnice do opieki nad nią, a jednocześnie określających chemiczną identyfikację roju. Jak zatem widać, podobnie jak taniec, feromony pomagają doskonale zorganizować pracę i życie w całym ulu.

Zimowanie pszczół

Zimowanie pszczół nazywa się inaczej zimowlą. To czas pomiędzy ostatnim oblotem jesiennym a pierwszym wiosennym. W tym czasie pszczoły wylatują z ula tylko dla lotów oczyszczających i to tylko w wyjątkowo pogodne i ciepłe dni, gdy temperatura bezpośrednio przed wylotami dochodzi do około +10 °C. Wbrew pozorom także podczas zimowania pszczół w ulu życie toczy się tam intensywnie. Pszczoły bowiem nigdy nie zasypiają, a ich działania są tylko wolniejsze. W tym czasie bardzo ważne jest utrzymania dość wysokiej temperatury w ulu – od 18 do 20 stopni C, a zimą nawet ponad 30 stopni. W tym celu pszczoły tworzą tzw. kłąb, tak aby nad sobą mieć zapasy pożywienia i przesuwać się w górę w miarę ich ubywania. Młode pszczoły zajmują miejsca w pustych komórkach plastrów, a starsze owady tworzą kulę, chwytając się odnóżami i dzięki poruszaniu skrzydeł wytwarzają ciepło.

Dużą rolę w zimowaniu pszczół odgrywa też człowiek. Pszczelarz powinien zapewnić pszczołom wystarczającą ilość pokarmu, który powinien zostać jak najlepiej rozłożony. W ulu powinna się też znaleźć odpowiednia liczba ramek, odpowiadająca liczbie pszczół. Warto też pszczołom zapewnić spokój i ciszę zabezpieczając ule przed hałasem.

Pszczoły to niesamowite owady, których życie dostarcza wielu ciekawych obserwacji. Widzenie w ultrafiolecie czy skomplikowany sposób porozumiewania się pszczół to ciekawostki, które warto znać. Pszczele rodziny (czytaj więcej: Co wiesz o pszczelej rodzinie?) mogą być też dla nas przykładem idealnej współpracy jednostek, w celu zapewnienia dobrostanu całej społeczności.

Komentarze (0)

Brak komentarzy w tym momencie.

Nowy komentarz

Produkt dodany do ulubionych

W celu poprawienia jakości usług korzystamy z plików cookies. Pozostając na stronie, wyrażasz zgodę na wykorzystanie tej technologii.