Pszczoły i ich rodzaje - co wiesz o pszczołach? - Koneser Miodu

Pszczoły oraz inne owady zapylające to jedne z najważniejszych żywych organizmów na Ziemi. Ich pożyteczność jest wymierna – ok. 35% światowych upraw spożywczych zależy właśnie od zapylaczy(1), a globalna wartość ekonomiczna zapylania przez pszczoły została ustalona na 265 milionów euro rocznie(2). W szerokości geograficznej, w której leży Polska ok. 78% gatunków roślin jest zapylanych przez owady(3). Rośliny zapylają zarówno pszczoły miodne, jak i pszczoły dzikie. Pszczoły miodne hodowane są w wielu miejscach świata właśnie ze względu na produkcję miodu. Korzystają one z roślin miododajnych charakterystycznych dla danego regionu, dzięki czemu możemy się cieszyć różnymi rodzajami miodów pochodzących nawet z najodleglejszych zakątków naszej planety. Oprócz różnorodności smaków, miody powstałe z lokalnych roślin charakteryzują się także nieco odmiennymi wartościami prozdrowotnymi. Np. miody kasztanowe, takie jak te z Hiszpanii lub Grecji, wykazują wyjątkowo wysoką aktywność przeciwko bakterii E. Coli(4). W miodzie z akacji takim jak węgierski Hilltop, znajdziemy m.in. witaminy A, C i E oraz flawonoidy, a w szkockim miodzie wrzosowym oraz hiszpańskim wrzosowym i lawendowym witaminy z grupy B. Z kolei źródłem białka i łatwo przyswajalnego żelaza jest np. litewski miód gryczany. Bogate w składniki pochodzące z różnych roślin właściwych dla danego regionu są także miody wielokwiatowe (np. azorski czy irlandzki). Przykładem miodów z roślin charakterystycznych dla naprawdę odległych od Polski miejsc są miody eukaliptusowe oraz miód manuka. Pierwsze pochodzą głównie z Australii (np. Jarrah, Wandoo czy York Gum), a pszczoły wytwarzają je z rośliny zawierającej olejek eteryczny, którym inhalacja zmniejszała np. ból i ciśnienie krwi pacjentów po operacji całkowitej wymiany stawu kolanowego(5). Oryginalny miód manuka pochodzi natomiast z Nowej Zelandii i znany jest z wyjątkowo dużej zawartości składnika o nazwie methylglyoxal, który ma silne właściwości antybakteryjne(6).

Jak widać, pszczoły to obywatelki świata, które odgrywają bardzo ważną rolę w światowej gospodarce.

Jak rozpoznać pszczołę?

Skoro pszczoły są tak ważne, to warto wiedzieć, jak wyglądają, by odróżnić je od innych, podobnych owadów. Dzięki temu będziemy mieć pewność, że nie skrzywdzimy przypadkowo naszych małych przyjaciół. Najczęściej pszczoły miodne mylone bywają z osami, czasem też z trzmielem czy szerszeniem. Tymczasem wszystkie te owady różnią się od siebie. Pszczoła robotnica ma ok. 15 mm (królowa nawet do 25 mm), a jej ciało pokrywają włoski. To pierwszy znak, że nie mamy do czynienia z osą. Ciało osy ma podobną długość, jednak jest gładkie i ma charakterystyczne wcięcie w tułowiu (mówmy nawet o „talii osy”). Osa ma także bardziej jaskrawe, żółto-czarne ubarwienie, podczas gdy pszczoły mają odcień stonowany, rudawo-brunatny. Podobny do osy, ale większy, jest szerszeń – robotnice osiągają długość ok. 17 mm (królowa do 35 mm). Górna część jego ciała jest brązowo-brunatna, a odwłok czarny w żółte pasy. Podobnie jak osa, szerszeń nie ma też włosków. Więcej włosków niż pszczoła posiada natomiast trzmiel, przez co przypomina trochę futrzastą kulkę. Od pszczoły odróżnia go także to, że jest dwa razy większy – ma zwykle ok. 30 mm. Natomiast podobnie jak pszczoła jest on cennym zapylaczem.

Pszczoły miodne

Pszczoła miodna (Apis mellifera) to gatunek owada błonkoskrzydłego z rodziny pszczołowatych (Apidae). Pszczoły te zapylają rośliny owadopylne. Rośliny, które dostarczają pszczołom surowca do produkcji miodu, nazywa się roślinami miododajnymi (czytaj więcej: Najpopularniejsze rośliny miododajne). Do roślin miododajnych – oprócz tych dających kwiatowy nektar, zalicza się także te dostarczające spadzi (czytaj więcej: Miód spadziowy - prawdziwe królewski miód). Spadź jest mieszanką lepkich soków wydzielanych przez drzewo i żerujące na nim owady, np. mszyce.

Pszczoły miodne pozostają wierne raz wybranemu pożytkowi i nie zbierają go z innych roślin. Jest to tzw. wierność kwiatowa pszczół. Pszczoły miodne żyją w ulach, w wysokozorganizowanych społecznościach, tzw. pszczelich rodzinach (czytaj więcej: Co wiesz o pszczelej rodzinie?) i są hodowane przez człowieka na skalę przemysłową. To owady bardzo społeczne, o ustalonej hierarchii. Najważniejsza wśród nich jest królowa, która składa nawet do 1500 jaj. Jednak miód na naszym stole zawdzięczamy pracy setek robotnic, które budują plastry, przynoszą pokarm do ula i wytwarzają z niego miód. Badania zagęszczenia dzikich zapylaczy na plantacjach roślin owadopylnych wykazały, że pszczoły miodne dominują w miejscach intensywnie prowadzonych upraw. Natomiast tam, gdzie jest więcej upraw naturalnych i niezdegradowanych, mamy wielokrotnie wyższą liczebność dzikich zapylaczy(7).

Dzikie pszczoły

Do pszczół dzikich zaliczamy wszystkie pszczoły z nadrodziny Apoidea, poza opisaną wyżej pszczołą miodną. W Polsce żyje 450 gatunków dzikich pszczół. W przeciwieństwie do hodowanych przez ludzi pszczół miodnych, dzikie pszczoły nie produkują miodu. Jednak nadal pełnią one ważną rolę jako zapylacze roślin i należy je chronić. Tutaj trzeba podkreślić, że ze względu na ilość gatunków pszczół dzikich, mogą się one różnić między sobą się wyglądem, kolorem, wielkością. Dlatego też, mimo wcześniej opisanych różnic między pszczołą miodną i osą, niektóre z pszczół dzikich można z osami pomylić, ponieważ np. nie mają charakterystycznych włosków. Dzikie pszczoły nie mieszkają w ulach. Swoje gniazda budują w ziemi czy pustym drewnie. Większość z nich to gatunki żyjące samotnie, dbające o własne gniazdo – nie tworzą więc zorganizowanych społeczności, jak pszczoły miodne. Gatunkiem dzikich pszczół zyskującym ostatnio dużą popularność są pszczoły murarki. Wśród nich są zarówno takie, które wykorzystują do zbierania pokarmu kwiaty należące do różnych rodzin, np. murarka ogrodowa, jak i wyspecjalizowane w zbieraniu pyłku z jednego rodzaju roślin, np. murarka nakamionka. Murarka ogrodowa jest wydajniejsza w zapylaniu niż pszczoła miodna, dlatego wykorzystuje się ją np. do poprawy zapylania owoców. Na wielu działkach czy w ogrodach coraz częściej stawia się specjalne domki dla tego gatunku pszczół. Co ciekawe murarki nie żądlą, dlatego mogą być hodowane nawet przez osoby uczulone na pszczeli jad. Innym gatunkiem dzikich pszczół, o którym warto wspomnieć, jest tzw. czarna pszczoła. W 2002 roku uznano ją za gatunek wymarły, na szczęście jednak znów pojawiła się w Polsce. Chociaż wygląda groźnie, jest łagodna i niedrażniona nie użądli. Jest natomiast bardzo pożyteczna, podobnie jak pozostałe zapylacze.

Pszczoły – zarówno miodne, jak i dzikie to nasi mali-wielcy przyjaciele. Dzięki nim mamy na stołach nie tylko miód, ale też warzywa i owoce oraz inne produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Dlatego powinniśmy pszczoły chronić wszelkimi możliwymi sposobami i zapewniać im jak najlepsze warunki do życia. Na pewno skorzysta na tym cała planeta.

Komentarze (0)

Brak komentarzy w tym momencie.

Nowy komentarz

Produkt dodany do ulubionych

W celu poprawienia jakości usług korzystamy z plików cookies. Pozostając na stronie, wyrażasz zgodę na wykorzystanie tej technologii.